· 

Formatiesamenwerking GroenLinks met PvdA zet leden buitenspel

Kevin van der Vliet & Sabine Scharwachter 


“Welke voorstellen gaat Nieuw Kritisch GroenLinks indienen aanstaande zaterdag op de ledenbijeenkomst van GroenLinks?”. De journalist aan de andere kant van de lijn was verbaasd om te horen dat er geen voorstellen ingediend kunnen worden. Leden mogen vooral luisteren en als klapstuk vragen stellen aan partijleider Jesse Klaver. Pijnlijk, want op de ledenraad van de PvdA, eveneens komende zaterdag, wordt er volop gestemd over moties.


Afgelopen week kondigden Jesse Klaver en PvdA-partijleider Lilianne Ploumen aan gezamenlijk te willen deelnemen aan de formatieonderhandelingen. Ook de fracties zullen voortaan over alles rondom de formatie samen vergaderen. De fracties werken verder onafhankelijk van elkaar, en ook een partijfusie is niet aan de orde. Toch is dit een vergaande stap – nooit eerder besloten twee partijen één formatieteam te vormen. Dat roept de vraag op in hoeverre dit besluit legitiem genomen is.


De uiteenlopende reacties die deze stap onder leden losmaakte, toont aan dat er veel te zeggen is over de voor- en nadelen van deze stap. Nieuw Kritisch GroenLinks constateert echter dat de leden te weinig betrokken waren bij het besluit om met de PvdA een gezamenlijke formatiefractie te vormen. Leden gaan over de koers van de partij, maar worden nu buitenspel gezet. Deze gang van zaken legt maar weer eens bloot dat er veel schort aan de interne democratie bij GroenLinks.


Om te beginnen moeten we ons afvragen of deze stap binnen het mandaat van de Tweede Kamerfractie ligt. Is het louter een strategische stap als onderdeel van het formatieproces, of heeft deze stap ook gevolgen voor de politieke inhoud waar GroenLinks voor staat? Dit is lastig te beoordelen, omdat GroenLinks geen duidelijkheid schept over hoe de twee partijen inhoudelijk tot elkaar moeten komen. De programma’s van beide partijen zijn, anders dan vaak beweerd wordt, zeker niet identiek. Ook blijft volstrekt onduidelijk waarom GroenLinks, nadat zij de motie van wantrouwen tegen Rutte heeft gesteund, nog met hem als premier zou kunnen samenwerken. Ongeacht of deze stap wel of niet binnen het mandaat van de fractie ligt, is het noodzakelijk dat er tijdig verantwoording afgelegd wordt over de gemaakte keuzes, met daarbij de mogelijkheid dat leden daarover een uitspraak kunnen doen.


Daarnaast is transparantie belangrijk in een gedegen democratisch proces. Nog niet zo lang geleden was hier in de Tweede Kamer weer volop steun voor: de Ruttedoctrine van geheimhouding moest plaats maken voor een radicaal transparante, nieuwe bestuurscultuur. Echter liggen de vernieuwende voorstellen van informateur Tjeenk Willink alweer maanden  stof te vangen in het collectief geheugen van de politiek. Het is teleurstellend dat GroenLinks als een van de belangrijkste bepleiters van de ‘open overheid’ zich op het eerste het beste moment laat verleiden tot de achterkamertjespolitiek van de ‘oude’ bestuurscultuur. Als leden en als kiezers zouden we al dan niet achteraf voldoende informatie moeten krijgen om onze politici ter verantwoording te kunnen roepen.


Hoewel sommigen zullen zeggen dat in een formatieproces keuzes zo snel moeten worden gemaakt dat er geen tijd is om leden democratisch te betrekken, bewijst de PvdA het tegendeel. Dat de PvdA aanstaande zaterdag wél een volwaardige ledenraadpleging organiseert, laat zien dat ledendemocratie bij de “formatiepartner” van GroenLinks vanzelfsprekender is. Kandidaat-partijvoorzitter van de PvdA en wethouder in Barendrecht Reshma Roopram merkt scherp op dat “men in Den Haag niet zomaar in de hoogste versnelling kan gaan zonder de leden te raadplegen.” Zeker nadat Rutte de formatie eerst maanden vertraagd heeft, kan dit er heus nog wel bij.


Bovendien hoort ieder adequaat democratisch proces een bottom-up proces te zijn, waarbij oprechte ledenparticipatie, -inspraak en -zeggenschap centraal staan. Sinds de intrede van het ‘GroenLinks Gesprek’ worden de leden echter structureel achteraf om hun mening gevraagd. Op welke manier de inbreng van leden door de partijtop wordt meegenomen blijft vervolgens onbekend. Vaker wel dan niet worden deze gesprekken ingezet om leden mee te nemen in een lijn die allang door de partijtop bepaald is. Ook dit past allesbehalve bij een partij die democratisering hoog in het vaandel heeft staan.


GroenLinks kan alleen een democratische partij worden als zij haar leden centraal stelt. Dan zal zij genoodzaakt zijn om helder te communiceren en verantwoording af te leggen over gemaakte keuzes, transparantie te tonen, en oprechte, bottom-up ledendemocratie te faciliteren. Alleen op die manier kunnen we een vruchtbaar proces van debat tot besluitvorming vormgeven. En wat de uitkomst van zo’n proces dan ook mag zijn, voor Nieuw Kritisch GroenLinks is het allerbelangrijkste dat het proces democratisch, inclusief en zorgvuldig verloopt.