Opinie: een reactie op Corinnes 'nieuwe' linkse visie

Door: Ditter Blom (dit is een ingezonden opiniestuk. NKG stimuleert de discussie in de partij en biedt daarom platform aan leden met uiteenlopende meningen)

Dag Corinne,

 

 

Mooi verhaal heb je geschreven voor de Linker Wang. Ik ben voorstander van mensen die in deze barre tijden proberen weer een echt progressief elan in de partij te brengen. Jouw verhaal is een aanzet daartoe. Prachtig. Ik stem enthousiast in met de gedachte om inhoud aan te geven aan een progressieve koers. Daar is veel behoefte aan. Maar ik heb ook wel wat bedenkingen en vragen. Ik hoop dat ik kan bijdragen aan de gedachtevorming in de partij.  

 

Oud links of linkse traditie

Allereerst de oproep om te stoppen met de oude linkse gedachten. Mee eens. Nooit moet je teruggaan in de tijd, dat werkt niet dan gaan we problemen van nu oplossen met oplossingen van toen, dat werkt niet. De manier waaróp we het verleden bekijken kan wél bijdragen aan de oplossingen van morgen. We kunnen ons wel laten inspireren door die goede oude tijd wanneer we kijken naar wat er wel goed ging, zoals de resultaten die zijn geboekt door de emancipatiebeweging en de bevrijding uit de benauwende banden van het “klootjesvolk”.

De jaren zeventig staan voor strijdbaarheid. Grote solidariteitsacties met Vietnam en met de dekolonisatie van Angola, Guinee en Mozambique, met Allende in Chili. Het was hún strijd en ónze strijd.  En later tegen de kernwapens, vóór het recht om te wonen, vóór baas in eigen buik.  Economische strijd: 75 gulden ja 25 gulden nee was de leus in de haven. Geen procenten maar centen als het ging om loononderhandelingen. Nivellering van lonen en inkomens. En het ging om vrijheden voor individuen en groepen, tegen homofobie en racisme.

We staan nu opnieuw voor oprukkende provincialisering en eng nationaal denken waar men in de jaren zeventig een einde aan wilde maken. We kunnen leren van die tijd, maar hoeven het niet te herhalen.

 

De welvaartsstaat is en wordt verder afgebroken in het kader van het neoliberaal denken. Dat is de reden voor veel ellende van nu. Of we terug moeten naar die welvaarsstaat is de vraag. Maar laten we niet vergeten dat het idee dat de welvaartsstaat of verzorgingsstaat te duur was geworden, een idee van oprukkend rechts was. Tegelijk met de afbraak van voorzieningen zijn de belastingen verlaagd. Natuurlijk ontstaan er tekorten wanneer je de beurs dicht houdt. Duur of niet is een kwestie van politieke visie.

Het idee van verliezers en winnaars waar jij je tegen keert was ook het gevolg van die afbraak en de misleiding dat we allemaal winnaars kunnen zijn: “als je maar wilt”.

 

Het is tijd om de traditie en inspiratie van de jaren zeventig in de moderne tijd vorm te geven en passend te maken. Niet om ze te vervangen.

 

Hand in eigen boezem

Laten we ook hand in eigen boezem steken. GroenLinks heeft de afgelopen tijden flink meegedaan aan de verrechtsing. Bijvoorbeeld met de studielening waarmee studeren werd gemaakt tot een economisch goed. Wie wil leren moet ervoor betalen! Studeren als activiteit met winstoogmerk, een individuele activiteit om er beter van te worden. Wij hebben daaraan bijgedragen en actief ook. 

We willen milieuvragen vooral oplossen met beprijzing. Beprijzen van autorijden, van parkeren, van vliegen. Met beprijzen wordt reizen en vervuilen gemaakt tot een voorrecht voor de rijken. De armen moeten de milieulast oplossen voor de rijken. 

Vervoer, je vrij kunnen bewegen, letterlijk grenzen verleggen, heeft een sociale functie. Het vergroot je wereld en versterkt banden over de grenzen heen. Niet het reizen moet beperkt worden maar het vervoer moet schoner worden door schone auto’s en vliegtuigen en schone schepen. En ook dat is vooral een politieke keuze. Links had vaak geen eigen economische visie en wat we aan visie hadden werd heel zachtjes gebracht, zonder overtuiging, bijna gefluisterd. Kritiek op neoliberaal denken is er wel altijd geweest maar werd niet opgepakt door links.

 

Welke waarden houden ons op koers

Ja het is tijd om onze waarden aan te scherpen en de praktijk van linkse politiek opnieuw te definiëren want er is noodzaak aan inspirerend links leiderschap. Bij de drie waarden die jij kiest: Vertrouwen, Menswaardigheid en Gemeenschap wil ik wel een kanttekening maken. De problemen die je benoemt zijn inderdaad kernproblemen die opgelost moeten worden, maar de waarden daarachter, die de verandering moeten inspireren, wil ik anders benoemen.

 

Het idee van een samenleving die niet meer zorgt, en waar gemeenschappen onderling verantwoordelijkheid nemen en de zorgende rol van de overheid over nemen. Rechts wil geen overheid die collectieve voorzieningen realiseert. Rechts is voor vrijheid van de rijken. Voor hun is de overheid een last en bedreiging van de vrijheid.  Links denken gaat over het inhoud geven aan een sterke overheid. De overheid zijn wij allemaal. Binnen die overheid kunnen we democratische keuzes maken en voor elkaar opkomen. De echte vraag over de welvaarsstaat is hoever willen we gaan in onze betrokkenheid met elkaar. Hoe de moderne staat haar rol kan invullen om veiligheid en welzijn van de burgers te garanderen. Voorzieningen gaan over verbondenheid en verantwoordelijkheid.

Doorgeschoten individualisering is een probleem maar dat doorschieten is vooral een werkelijkheid van de jaren negentig. Toen werd individualiteit door rechts gebruikt als argument voor economische verlossing uit de banden van de economische gedeelde verantwoordelijkheid. Dáárin is de individualiteit doorgeschoten.  De individuele vrijheid die in de jaren zeventig werd nagestreefd was de vrijheid om te zijn wie je bent, de vrijheid om eigen keuzes te maken, tegen homofobie, machismo, racisme en tegen de beknotting door de kerk, dominee en pater. Tegen het recht op moeder achter het aanrecht.

 

We voeren deze strijd nu nog steeds. Er is vooruitgang geweest maar we zijn er nog lang niet. 

 

Vertrouwen of Gelijkwaardigheid

Vertrouwen is je eerste waarde. Vertrouwen in professionals. Ja dat is helemaal weg. Het is de doorgeschoten beheersdrang waar we last van hebben. Het machtsstreven om alles te willen controleren en mensen tot uitvoerders te reduceren is het probleem. De oplossing voor het probleem dat je benoemt is niet méér vertrouwen en minder regels, maar het gaat om sturen op professionaliteit. Het gaat om mensen aanspreken op verantwoordelijkheid en de ruimte en middelen geven om die verantwoordelijkheid in te vullen. Dat maakt professionaliteit.

 

Beheersdrang gaat om macht. Macht om te bepalen wat er met gebeuren en daarbij vooral het eigen belang te dienen. Wie macht heeft wil die behouden en gebruiken. Regelzucht is machtuitoefening. Is jezelf belangrijker vinden dan de ander en het terecht vinden dat jouw visie en jouw wensen voorgaan. Daar hebben wij last van, vanaf de belastingdienst tot de managers in de zorg. Daarom zou ik Vertrouwen vervangen door Gelijkwaardigheid. Niet langer uitgaan van de logica dat mensen die zich boven jou hebben geplaatst denken dat ze jou mogen rondcommanderen. Dat beslissers alleen denken in termen van winst die gemaakt kan worden met onze arbeid en inzet. Diensten en zorg worden winsteenheden. Mensen worden teruggebracht tot een willoos instrument voor de honger naar bezit. Gelijkwaardigheid is wat er mist. Deze waarde stelt het mechanisme ter discussie dat regelzucht veroorzaakt. 

 

Menswaardigheid of Rechtvaardigheid

Je tweede waarde is menswaardigheid. Iedereen heeft recht op een fatsoenlijk en menswaardig bestaan. Het klinkt goed. Maar hier scheiden onze wegen zich. Misschien onbedoeld maar toch wel. Menswaardigheid gaat erover dat ook de armen en zwakken een goed bestaan moet worden gegund. Maar de gunfactor is juist het probleem. Mensen moet geen menswaardig bestaan worden gegúnd. De vraag is waarom de verdeling van macht en rijkdom zo scheef is. Hoe we die situatie kunnen verantwoorden. Wie matigt zich het recht aan om zo mateloos rijk te worden over de ruggen van mensen. Amazon baas Bezos die als hobby naar de ruimte vliegt en bij terugkeer een kattenbelletje stuurt naar de mensen in zijn distributiecentra om hen te bedanken voor de steun die ze, onderbetaald en overwerkt, hem hebben gegeven om deze reis te kunnen maken. Wat is de rechtvaardiging van de belastingdienst die in de toeslagenaffaire mensen kapot maakt om een vergissing van tachtig euro, terwijl op een bierviltje in de formatie twee miljard wordt geschonken aan de multinationals.

Menswaardigheid gaat over een ondergrens. Voor de linkse politiek is het probleem niet de ondergrens maar de vraag is met welk recht de een mateloos meer verdient dan de ander.

Ik wil kiezen voor Rechtvaardigheid als waarde. Het gaat om een rechtvaardige verdeling van inkomen, goederen en diensten. Met rechtvaardigheid komen we eerder uit de hoek van goed doen en komen in de hoek van kunnen verantwoorden. Weg van meerderwaardig en minderwaardig, gewoon rechtvaardig.

 

Gemeenschap of Solidariteit

De ‘gemeenschap’ is een mooi begrip. Het staat voor gezamenlijke verantwoordelijkheid en verantwoordelijkheid voor elkaar. Maar de gemeenschap is ook de begrenzing van “wij tegenover zij”. Er wordt vaak meer uitgesloten dan ingesloten en dat is in de linkse politiek niet de bedoeling.

Gemeenschap staat voor de jaren vijftig toen we een touwtje uit de brievenbus konden laten hangen. Dat kon omdat de hele straat meekeek met wat je deed en wie er rondliep. Het gevolg is vooral sociale controle en benauwende morele regels. Dat heeft veel mooie literatuur opgeleverd van Wolkers en Reve en hun tijdgenoten die moesten afrekenen met de spruitjeslucht in de huizen en buurten. Das war einmal denk je dan. Het resultaat van denken in gemeenschappen is de ideologie van Wilders en Baudet en de hunnen.

Het bekommeren voor elkaar is niet verkeerd, maar we kunnen zoveel beter. Het gaat niet om sterk en zwak het gaat niet om gemeenschap tegenover staat wanneer we zorg willen regelen.

We hebben als linkse beweging een mooi alternatief om verbondenheid uit te drukken: Solidariteit. De solidariteit die zegt dat we samen opkomen voor belangen. Die zegt dat mijn lot is verbonden met jouw lot. Solidariteit gaat uit van een welbegrepen eigen belang bij wederzijdse hulp. Het is een waarde die verder gaat dan zorg van de have’s voor de have nots.  Solidariteit is het begrip waarin strijd is verborgen, dat zich richt tegen onderdrukking en onrecht. Solidariteit gaat over de grenzen heen, gaat per definitie over verschil over de eenheid tussen etniciteiten, genders en culturen. Het begint en eindigt met diversiteit. Een meer moderne waarde kan ik me niet voorstellen

Het zou mooi zijn een oproep voor herstel van linkse waarden te beëindigen met de oproep om weer bewust te worden van de noodzaak tot gemeenschappelijke strijd, onder de banier van de solidariteit (en niet vergeten…!).